'Bu toplumda bir bayanın hayatı eşinden ayrıldığı an yarım kalıyor'
'Bu toplumda bir bayanın hayatı
eşinden ayrıldığı an yarım kalıyor'
‘Bu toplumda bir bayanın hayatı eşinden ayrıldığı an yarım kalıyor' diyen iş kadını Refika Ceylan, eşiyle ayrılma sürecini ve sonrasında yaşadıklarını bizimle paylaştı.
Bir annenin, bir kadının mücadelesini okuyacaksınız bu hafta. Refika Ceylan, Belediye Başkanı eşinden ayrılışını, çocuklarına bakmak ve okutmak için verdiği mücadeleyi, çocuklarıyla nasıl gurur duyduğunu zaman zaman gözyaşları içinde anlattı. Kendisiyle benzer kaderi paylaşan kadınlara ise bir mesajı var: Dimdik ayakta durun. Güçlü olun.
Refika Hanım, biraz kendinizden bahseder misiniz?
Edremit doğumluyum. Babamın Ayvalık'ta çalıştığı sabun fabrikasının buraya taşınmasıyla Sakarya'ya yerleştik. Babam daha sonra Vagon Fabrikası'na girdi ve oradan emekli oldu. 60 yıldır Sakarya'dayız. Sakarya'yı her yönüyle takip ediyorum. Çok da güzelleşti. Sakarya'da deprem yaşadık. Her seferinde de kötü sonuçları oldu. Yenilenen bir şehir geriye gitti. Belediyeler, her ne kadar siyasi görüşlerimiz onlarla beraber olmasa da güzel hizmetler verme çalıştılar.
İlkokulu, orta okulu ve liseyi Sakarya'da okudum. Atatürk Lisesi mezunuyum. Mezun olduğum okulla gurur duyuyorum. Liseden sonra Erzurum Üniversitesi'ni kazandım; fakat o zamanlar Türkiye'de yaşanan siyasi olaylardan dolayı okuyamadım. Daha sonra memuriyeti kazanarak, Erenler Belediyesi'nde görevde başladım. Çalışırken, okumayı çok sevdiğim için –o zamanlar mektupla öğretim vardı- Almanca bölümünü okumaya başladım; ama tamamlayamadım.
‘BELEDİYE BAŞKANI İLE EVLENDİM'
Neden?
O zaman genç ve başarılı olan bir Belediye Başkanı ile evlilik yaptım. Evlendiğim için de eğitimime devam edemedim.
Hangi Belediye Başkanı?
Erenler Belediye Başkanı Musa Kemal Gündüz. Bir dönem bağımsız Belediye Başkanlığı yaptı. Sadece 2'nci dönem Anavatan Partisi'nden girdi. Belediye Başkanlığı dönemindeki bütün projelerin değeri bugün gözüküyor; fakat siyaseti biliyorsun, çok vefasızdır. Eski eşimin çok titiz, sinirli bir yapısı vardı. Benim kişiliğimle bağdaşmadı ve 3 çocuğumuzdan sonra ayrılmaya karar verdik. Bana bir saygısızlık etmemiştir. Eşimi siyaset o kadar yıpratmıştı ki ayrılmak zorunda kaldık.
Belediye'de hangi görevde çalışıyordunuz ve nasıl evlendiniz?
Belediye'de özel kalem görevini yürütüyordum. ‘Aranızda aşk ilişkisi başlayıp da mı evlendiniz?' diye soranlar oluyor; ama böyle olmadı. Eşim evlenmeye karar vermişti. Böyle bir karar verince daire içinde ve daire dışında evlenmek için benim ismimi vermişler. Bu arada, o zamanki vali bey denetime geldiğinde benim valiliğe atanmamı istemişti. Bu istek bana sorulduğunda ‘ben memurum, benim için bir mahsuru yok' dedim. Daha sonra ben gönderilmedim.
Bir gün bana kişilikle ilgili bir anket kağıdı verildi. Onu doldurdum. Eşim ona baktığında beni odasına çağırdı. ‘Anketi değerlendirdim. Çok başarılısın' dedi. Çok ciddi birisidir kendisi bana direkt ‘seninle özel görüşmek istiyorum' dedi. Özel görüşmemizde beni ve ailemi tanımak istediğini, benimle evlenmek istediğini söyledi; fakat böyle bir evlilik olmazsa bu konuşmaların tamamen aramızda kalması gerektiğini söyledi.
Aileler bir araya geldi ve bana da fikrim soruldu. Ben de kabul ettim; fakat evliliğimiz ‘sekreteriyle evlendi' şeklindeki söylentiler ve basında yer alan haberlerle çok yıpratıldı.
Bu durum eski eşinizle sizin aranızda bir sorun oldu mu?
Hayır olmadı. Ben de eşim de kendimizden çok emindik.
Aranızda kaç yaş vardı?
13 yaş vardı.
‘ARAMIZDA KOPMALAR OLUŞTU'
Evet, devam edersek…
Ben işimi ilk başta ne sevdim ne aşık oldum. Tabi ki seviyorsunuz; ama ilk başlangıçta evlilik derecesinde sevmemiştim. Evlilik içerisinde gelişti. Kendisinin beyaza asla beyaz demediği bir tavrı vardı. Bir şeye inadıysa fikrini asla başka bir tarafa çekemezdiniz. Ben her türlü saygımı, ev hanımlığımı, sadakatimi gösterdim; fakat aramızda kopmalar oluştu. Bu kopmalar ayrılığa kadar geldi. Eşime Sakarya dışında, bu sıkıntılardan uzak bir yerde yaşayabileceğimizi de söyledim; fakat bunu kabul etmedi.
Ne kadar evli kaldınız?
13 yıl evli kaldık.
Peki, evlilik sonrası?
İnsan doğar, büyür ve ölür. Bunu hepimiz biliyoruz. Evin hanımı iyi konumda olan ve 3 çocuk annesi. Ayrılık kararı veriyorsunuz ve neyle karşılaşacağınızı bilmiyorsunuz. Atilla Okumuş, geçtiğimiz hafta yaptığınız röportajda oğlunu kaybettikten sonra hayatının yarım kaldığını söylemişti. Bu toplumda bir bayanın hayatı, eşinden ayrıldığı an yarım kalıyor. Çünkü kimseye eşinizle ayrılma sebebinizi anlatamıyorsunuz. Anlatsanız da elinize bir şey geçmiyor.
İnsanlar sadece gülmeye ve açık aramaya bakıyor. İnanın ayrılıp ailenizin evine geri döndüğünüzde, annenizin ve babanızın evi bile boş geliyor. Kendinizle ilgili bir şey yapmak istiyorsunuz, her şey frenleniyor. Şimdi eşlerin ayrılması daha normal karşılanıyor. Bizim ayrıldığımız dönemde bakış açısı böyle de değildi. Ayrıldıktan sonra ‘kendime bir iş yeri açacağım' dediğimde ilk önce ailemden tepki geldi. Yalnız, eşimin bir hatası oldu ve bu yüzden onu hiçbir zaman affetmeyeceğim.
‘KİMLİKLERİNİZLE ÇIKIN'
Ayrılık aşamasında mı?
Evet. Ayrılma aşamasında ‘evinden bir şey getirmedin. Bunlar benim imkanlarımla sağlanan şeyler, bunları size ben verdim. Sadece kimliğinizle çıkın' dedi. Bunun için kendisini yıllar geçse de affetmeyeceğim; ama çocuklarım görüşebilir.
Daha sonra ayrıldınız…
Evet ve hiç param yoktu. Bu yüzden çocuklarım 1 yıl babalarıyla kaldı. 1 yıl sonra geri aldım.
Mahkeme çocukları babaya mı verdi?
Evet, çocuklarım babaya verildi; ama ben her gün okula gidip çocuklarımı görüyordum. Sevgimi okul bahçelerinde veriyordum. Çocuklarıma bir gün ‘ya iş kuracağım ya da işe gireceğim' dedim.
Peki, ayrılmanıza çocuklarınız ne diyordu?
Çocuklarım mahkemeye çağrıldığında bu işin yürümeyeceğini söylediler. Şu anda sadece bir çocuğum babasıyla görüşüyor. Bu konuda çocuklarım üzerinde hiçbir etkim yok.
Çocuklarınız babalarıyla neden görüşmek istemiyorlar?
Mevcut konulardan dolayı onlar da affetmiyorlar. Bakın, siyasetçi olabilirsiniz, çok zengin olabilirsiniz, insan her şeyini kaybedebilir; ama bir baba nasıl böyle davranabilir? O çocuklar dünyaya gelirken annesi babası onları bırakır diye gelmediler.
‘İŞ KURDUM'
Daha sonra iş mi kurdunuz?
Önce iş kurdum, çok zor şartlarda.
Ne işi?
Mefruşat. İşi de bilmiyordum. 1 yıl eğitimini aldım. Daha sonra ilk dükkanımı açtım. Annemin en eski makinesini dükkana koyarak başladım. Bugüne kadar işlerim gelişti. Çünkü ben bir başarıya imza atmalıydım. Deprem öncesi kurduğum atölyede 7 kişiye ekmek veriyordum. Depremle birlikte hevesle başladığım işimi kaybettim. Oturduğum ev yıkıldı. Yine elimizde sadece birer kimlikle kendimizi çadır kentte bulduk. Tekrar başlıyorsunuz hayata ve bu dönemde oğlumun biri Fen Lisesi'ni diğeri de üniversiteyi kazandı.
Kızım da o yıl ve üniversite sınavına girecekti ve ben ona ‘bu sene sınava girmeni istemiyorum' dedim. Çünkü ekonomik bir şey yoktu elimde. İşte bu dönemde iş istemek için gittiğim bir Belediye Başkanına kendimi tanıttım. İş istedim; fakat hiçbir şekilde cevap alamadım. Bu beni çok üzdü. Aynı durumda onun eş olsaydı ve benim eşime gelseydi, eminim ki eşim ona yardım ederdi.
Bu olaydan sonra resmi bir yere gidip yardım istemeyeceğim diye yemin ettim. Devlet, deprem sonrasında bizlere Katlı Pazaryeri'nde 5 yıllığına bir dükkan verdi. Bir tane de bana nasip oldu. Orayı kiraladım ve çok güzel bir müşteri portföyüyle karşılaştım. Bu zaman içinde 3 çocuğum bana çok yardım ediyordu. Diktiğim ürünleri halk pazarında satıyorlardı.
Tüm bunları yaşarken eski eşinizle hiç görüştünüz mü? Sizi hiç arayıp sordu mu?
Hiçbir talep de bulunmadım. Kendisi de hiç arayıp sormadı; gururundan dolayı.
Devam edersek…
Kızım Güzel Sanatları bitirdi. Diktiğim ürünleri satarak okudu. Burs talebi için başvurduğumuzda, eşiniz ne iş yapıyor diye sorup, eski belediye başkanı olduğu öğrenilince bize burs vermediler. Sanki bana, malları mülkleri bıraktı gitti. Çocuklarım pazara ürün satmaya giderken ben çok üzülüyordum. Bu dönemde küçük oğlum aniden rahatsızlandı. Acil olarak Kartal Araştırma'ya götürdük. Yoğun bakıma yatırıldı.
‘BENDEN HABERSİZ OĞLUMUN NİKANI KIYDIRDI'
Oğlunuz neden rahatsızlandı?
Çok hassas, çok ince fikirli. Benim bu mücadeleme üzülüyordu. Tüberküloz geçirdi. Doktorlar bunu çok geç anladı. Ben oğlumu gerçekten kaybediyordum. Kartal Araştırma'daki bir doktor, çok ilgi gösterdi. 4 ay hastanede yattı. Yeniden doğdun pastası keserek evladımı hastaneden çıkardım.
Bu sırada maddi-manevi çok yıprandım. Hastanede onu ziyaret eden tek kişi şimdiki eşiydi. Haberi olduğu halde eşim hastaneye gelmedi. Her şeye rağmen o kadar güzel evlatlar yetiştirmişim ki, hiçbir şey vermeyen bir babayı arayan bir evlat…Daha sonra oğlum evlenmek istedi. Talebe olduğu için evliliğini istememiştim. Çocuklarına hiçbir şekilde bakmayan baba, benden habersiz Erenler Belediyesi'nde oğlumun nikahını kıydırdı.
Nikahtan sizin ne zaman haberiniz oldu?
Nikah olduktan sonra haberim oldu. Kendisiyle ilk defa nikah için konuşmaya gittim. Oğlum seviyor, baba ben her şeylerini karşılayacağım diye söz veriyor; ama ben anne olarak geleceğini tam olarak ayarlamamış oğlumun evlenmesine pek sıcak bakmıyordum. O gün çok büyük bir ah ettim. ‘O nikah dairesine götüren ayakların kurusun' dedim. Daha sonra oğlum ve gelinim, gelinimin ailesinin de desteğiyle eğitimlerini tamamladı. Bu dönemde babası az da olsa maddi desteklerde bulunmuş.
Kader ya, eşim şeker komasına girdi ve ayağı kasıktan kesildi. Hastalığı sırasında 2 oğlumda benim desteğimle babalarıyla görüştü. Oğluma babasıyla ilgilenmesini, sosyal güvencesi olmadığı için karne çıkartmasını söyledim.
Aile çok önemli. Evlatlara destek vermek çok önemli. Oğlum Harbiye'de Teğmen Öğretmen oldu. Sakarya'da hiçbir işe alınmayan evladım –babasının arkadaşlarıyla da görüşerek- Harbiye'de öğretmen oldu. 3 kontenjandan sivil olarak girdi. Oğlumla o kadar gurur duyuyorum ki… Vatana hayırlı olmasını diliyorum.
Eşiniz şu anda ne yapıyor?
Eşimi emekli eden oğlum ve ben. Bir zamanlar zirveye oynamış, saygın, herkese iyilik etmiş; ama gururlu. Şimdi kabuğuna çekildi. Ablasının yanında kalıyor; fakat orada da istenmiyormuş. Geçen gün gazetenizde okudum; huzur evi yapılıyormuş. Günlerce ben bunu oğluma nasıl söylerim diye düşündüm.
Sonunda söyledim oğlum da bana ‘anne içinden çıkamıyorum. Evladı olan birine yakışır mı? Ben bunu babama nasıl söylerim" dedi. Oğlumun da işi yok şu anda. Bizim ona yardım edecek imkanımız yok. Oğluma babasına telefon etmesini söyledim. Çünkü istenmediğiniz bir yerde kalamazsınız. O kadar vicdanlı biriyim ki, hala kendisine yardım etmeye çalışıyorum.
Evet, ayrılmanıza, bu kadar sıkıntı çekmenize ve aradan bu kadar yıl geçmesine rağmen hala eşinizi düşünüyorsunuz. Bu sadece vicdan mı, yoksa sevgi mi?
Vicdanla alakalı sadece.
Daha sonra ne oldu peki, oğlunuz babasını aradı mı?
Evet aradı. Babası telefonda ‘beni böyle bir yerde geçici olarak bırakacağına inanıyorum. Ayarladığında bine istediğin zaman alabilirsin' dedi. Çocuklarım bu duruma çok üzülüyor. İşe girdiklerinde her birinin babalarına karşı görevlerini yerine getireceklerine inanıyorum. Sıkıntılar bitti, bu sefer Türkiye'de ekonomik sıkıntılar başladı.
‘BAYANLAR DİMDİK AYAKTA DURSUNLAR'
Sizin gibi ayrılan, büyük mücadeleler veren, sıkıntı yaşayan kadınlara bir mesajınız var mı?
Bütün bayanlar ayrılırken dimdik ayakta dursunlar, kendilerini güçlü göstersinler diyorum. Çocuklarını asla bırakmasınlar. Eşin bıraksa da sen annesin. Hizmetçilik yapacaksın, taş taşıyacaksın, evladına bir şekilde namusunla bakacaksın. Ayakta dursunlar. Az para da olsa sevgi ve birlik olduğunda mutlaka bir yere geliniyor.
‘Sicil affını bekliyoruz'
Türkiye'de yaşanan ekonomik krizden bahsettiniz, krizin etkileri nasıl yansıyor size?
Ekonomik kriz her kesime yansıdı. En çok yaralanan da esnaf oldu. Şimdi bir KOBİ kredi çıktı. Almaya gittiğinizde sicilde bir bozukluluk varsa o para size verilmiyor. Para kullanmadığınızda da durumunuzu nasıl düzelteceksiniz? Devletten bütün esnaflar adına sicil affını bekliyorum. Bu önlem alınmadığı takdirde sosyal patlama olabilir. Odalar Birliği'ne de seslenmek istiyorum. Esnafa kredi verilmesi için yardımcı olmalarını istiyorum. Memur da zor durumda. İşçiler de çıkarılıyor. Krizin tam içindeyiz.
Bir kadın olarak, kadının iş hayatındaki yerini nasıl değerlendiriyorsunuz? Olumlu-olumsuz taraftarı nedir?
Olumlu tarafları var. Kadınlara güven oluyor, imkan tanınıyor. Olumsuz tarafları da var tabi. Bazen karşı tarafın farklı düşünceleri oluyor. Orada da önemli olan sizin tavrınız.
İş hayatınızda karşılaştığınız zorluklar neler?
Zorluklar tamamen maddiyat. İşi biliyorsunuz, güzel şeyler yapmak istiyorsunuz; ama maddiyata takılıyor. Belirli yerlere imkanlar sağlanıyor. Bir yere geliyorsunuz, isminiz duyuluyor o zaman destek veriyorlar. O saatten sonra benim zaten desteğe ihtiyacım yok ki. Ben her zaman müşterilerimle ailem gibi konuştum. Yıllarca çalıştım, isterdim ki şu an çok güzel bir yer açayım. Yanımda daha çok kişi çalışsın; ama bu krizde yanınızdakini işten çıkartıyorsunuz.
Alışveriş yapan müşteriler için ne dersiniz?
Sakaryalı vatandaşların ne kadar duyarlı olduğunu biliyorum. Alışverişlerini Sakarya içinde yapmalarını istiyorum. Sakarya dışına gitmediklerinde çok güzel olacağına inanıyorum.
Bazen müşterilerin de esnaflardan yana sıkıntıları oluyor. Özellikle fiyatlar konusunda, bunu nasıl değerlendiriyorsunuz?
Bir gün de zengin olunduğu gibi bir günde de fakir olunan Türkiye tablosundan esnaf arkadaşlarımızda etkileniyor. Ödemelerine göre elindeki malı aldığı fiyattan satan var. Üzerine fiyat koyup satan da. Bu tamamen ekonomi kaynaklı.
Yazı Tarihi : 29 Aralık 2008 Pazartesi